Anthropic đã khảo sát 81.000 người dùng Claude để hiểu tác động kinh tế của AI. Báo cáo cho thấy mối lo ngại mất việc làm song hành với tăng năng suất. Người lao động ở các ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất và nhân viên trẻ bày tỏ nhiều lo lắng hơn, trong khi người có thu nhập cao và thấp nhất lại ghi nhận lợi ích lớn nhất.
Bài viết được biên tập + bổ sung research từ nhiều nguồn. Đọc bài gốc tại Anthropic Research →
Những người làm việc trong các vai trò có mức độ tiếp xúc cao với AI và nhân viên mới vào nghề là nhóm lo lắng nhất. Mối lo này tăng tương ứng với mức độ AI thâm nhập vào công việc của họ, cho thấy người lao động nhận thức rõ về rủi ro. Khoảng một phần năm số người được hỏi đã bày tỏ mối quan tâm này.
Nghiên cứu của Anthropic công bố năm 2026 chỉ ra một mối tương quan trực tiếp. Cứ mỗi 10 điểm phần trăm gia tăng về mức độ tiếp xúc với AI, nhận thức về mối đe dọa mất việc làm tăng thêm 1,3 điểm phần trăm. Điều này đặc biệt rõ rệt ở các nhóm nghề nghiệp có nguy cơ cao. Theo Anthropic Research (2026), những người trong nhóm 25% có mức độ tiếp xúc cao nhất đề cập đến nỗi lo này thường xuyên gấp ba lần so với nhóm 25% có mức độ tiếp xúc thấp nhất. Sự lo lắng này không chỉ là lý thuyết.
Một kỹ sư phần mềm tham gia khảo sát đã chia sẻ: "Giống như bất kỳ ai làm công việc văn phòng hiện nay, tôi lo lắng 100%, gần như 24/7, về việc cuối cùng sẽ mất việc vào tay A.I." Cảm xúc này phản ánh một thực tế rằng những người lao động tri thức đang phải đối mặt với một tương lai không chắc chắn. Họ nhận thấy tiềm năng của AI nhưng cũng cảm nhận được áp lực thay đổi hoặc thậm chí bị thay thế.
AI tăng năng suất chủ yếu bằng cách mở rộng phạm vi công việc, cho phép người dùng thực hiện các nhiệm vụ mới. Việc tăng tốc độ hoàn thành công việc cũng là một yếu tố quan trọng. Đáng chú ý, những người có thu nhập cao nhất và thấp nhất lại là nhóm báo cáo mức tăng năng suất lớn nhất, tạo ra một mô hình lợi ích hình chữ U.
Dữ liệu từ Anthropic năm 2026 cho thấy 48% người dùng ghi nhận năng suất tăng nhờ mở rộng phạm vi công việc. Điều này có nghĩa là AI giúp họ làm những việc mà trước đây họ không thể hoặc không có kỹ năng để làm. Bên cạnh đó, 40% người dùng nhấn mạnh vào việc tăng tốc độ, hoàn thành các nhiệm vụ thường ngày nhanh hơn. Theo báo cáo của Anthropic (2026), sự kết hợp giữa hai yếu tố này đang định hình lại cách thức làm việc. Người lao động không chỉ làm việc nhanh hơn mà còn làm được nhiều việc đa dạng hơn.
Tuy nhiên, những người trải nghiệm sự tăng tốc lớn nhất từ AI cũng bày tỏ mối lo ngại cao hơn về việc bị thay thế. Điều này cho thấy một nghịch lý: công cụ giúp họ hiệu quả nhất cũng chính là thứ khiến họ cảm thấy bất an nhất về tương lai nghề nghiệp của mình. Sự mâu thuẫn này là trọng tâm của cuộc tranh luận về kinh tế học AI hiện nay.
Có sự khác biệt rõ rệt trong cảm nhận về AI giữa các nhóm tuổi nghề. Các chuyên gia cấp cao có xu hướng lạc quan hơn và cảm thấy được hưởng lợi nhiều hơn. Ngược lại, nhân viên mới vào nghề lại bày tỏ nhiều lo ngại và ít cảm thấy được trao quyền, cho thấy AI có thể đang thay đổi con đường sự nghiệp truyền thống.
Theo khảo sát của Anthropic năm 2026, có tới 80% chuyên gia cấp cao cho biết họ được hưởng lợi cá nhân từ AI. Con số này giảm xuống chỉ còn 60% ở nhóm nhân viên mới vào nghề. Sự chênh lệch này cho thấy kinh nghiệm và vị trí công việc đóng vai trò quan trọng trong việc tận dụng lợi ích từ AI. Các chuyên gia dày dạn kinh nghiệm có thể sử dụng AI để nâng cao các kỹ năng hiện có. Trong khi đó, nhân viên trẻ tuổi lo sợ rằng AI sẽ tự động hóa các nhiệm vụ cấp thấp, vốn là bước đệm để họ học hỏi và phát triển sự nghiệp.
Theo VnEconomy (2026), người dùng vừa có kỳ vọng lớn lao vừa mang nhiều nỗi lo sợ về tác động của trí tuệ nhân tạo. Điều này đặc biệt đúng với thế hệ lao động trẻ. Họ đứng trước nguy cơ các vị trí thực tập sinh hoặc cấp thấp bị thu hẹp, làm mất đi cơ hội tích lũy kinh nghiệm quý báu. Tương lai của việc đào tạo và phát triển nhân lực cần được xem xét lại trong bối cảnh này.
Phần lớn người dùng cảm nhận lợi ích năng suất thuộc về chính họ, thông qua việc hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn và có thêm thời gian. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ cho biết chủ lao động hoặc khách hàng đang yêu cầu khối lượng công việc lớn hơn. Điều này cho thấy lợi ích từ AI không được phân bổ đồng đều và có thể bị chiếm đoạt.
Trong khi đa số người dùng cảm thấy được trao quyền, dữ liệu năm 2026 của Anthropic cho thấy 10% người trả lời nói rằng lợi ích năng suất đang chảy về phía chủ lao động hoặc khách hàng. Nhóm này báo cáo rằng họ phải xử lý các yêu cầu công việc khó hơn và nhiều hơn trước. Theo Anthropic Research (2026), một số người cảm thấy AI bị áp đặt bởi người sử dụng lao động, khiến công việc của họ trở nên căng thẳng hơn thay vì dễ dàng hơn.
Sự phân chia này tạo ra hai kịch bản trái ngược. Một bên là những người lao động sử dụng AI như một công cụ giải phóng, giúp họ khởi nghiệp hoặc cân bằng công việc và cuộc sống tốt hơn. Bên còn lại là những người cảm thấy mình đang trong một cuộc chạy đua vũ trang, nơi AI chỉ làm tăng thêm áp lực và kỳ vọng từ cấp trên. Việc lợi ích cuối cùng thuộc về ai sẽ phụ thuộc vào cán cân quyền lực tại nơi làm việc và các chính sách liên quan.
Các ngành nghề "cổ cồn trắng" như kỹ sư phần mềm, nhà nghiên cứu thị trường và các vị trí cấp thấp đang cảm nhận tác động rõ rệt nhất. Một số lo sợ vị trí của họ bị tự động hóa hoàn toàn. Trong khi đó, những người khác lại thấy yêu cầu công việc trở nên phức tạp hơn do sự xuất hiện của AI, đòi hỏi kỹ năng cao hơn.
Theo khảo sát năm 2026, khoảng một phần năm (20%) người tham gia bày tỏ lo ngại về sự thay thế kinh tế. Một nhà nghiên cứu thị trường cho biết AI chắc chắn cải thiện năng lực của anh ta, nhưng cũng lo ngại rằng trong tương lai nó có thể thay thế hoàn toàn công việc của mình. Theo Anthropic (2026), những người trong các ngành nghề bị ảnh hưởng nhiều nhất, được xác định bởi các nhiệm vụ mà Claude thực hiện, thường lo lắng hơn về sự thay thế kinh tế.
Một ví dụ khác đến từ lĩnh vực phát triển phần mềm. Một kỹ sư cho biết "khi AI xuất hiện, các quản lý dự án bắt đầu giao các nhiệm vụ và lỗi khó hơn để giải quyết." Điều này cho thấy AI không chỉ thay thế công việc đơn giản mà còn nâng cao tiêu chuẩn cho các công việc phức tạp. Người lao động phải liên tục học hỏi và thích nghi để không bị tụt hậu trong môi trường làm việc mới do AI định hình.
